فیلم مجیدی توجه‌ها را به خود جلب کرد؛ سفری در سراشیبی لغزنده اخلاقی!

به گزارش خبرنگار مهر، فیلم «غذای نیمروز» جدیدترین ساخته مجید مجیدی در جشنواره فیلم بوسان به نمایش درآمد و از همین حالا از آن به عنوان اثری یاد شده است که می‌تواند جوایز متعددی را از آن خود کند.

مجیدی با حضور در این جشنواره، فیلم را به مردم شجاع ایران و کودکان مظلوم میناب تقدیم کرد و به مردمی که سر تعظیم فرود نیاورده‌اند و نخواهند آورد درود فرستاد و گفت: تنها جرم مردم ایران این است که می‌خواهند مستقل باشند و استقلال داشته باشند.

نمایش فیلم که درباره معلمی پاره وقت است که نمی‌خواهد بگذارد مدرسه تعطیل شود، توجه‌ها را در جشنواره به خود جلب کرده است.

در تحلیل فیلم آمده است: هر چقدر هم که این آموزگار واقعاً دانش‌آموزانش را دوست داشته باشد، به همان اندازه که آنها به او نیاز دارند، وی هم به آنها نیاز دارد تا بتواند به کار در مدرسه تا زمانی که بتواند یک موقعیت شغلی تمام وقت و ثبات مالی به دست آورد، ادامه دهد؛ آغازی نسبتاً ملایم برای سفری در سراشیبی لغزنده‌ای از اعمال غیرقانونی و از نظر اخلاقی ناپسند.

پاسخ آسانی وجود ندارد

ورایتی از فیلم مجیدی به عنوان درام تأثیرگذار ایرانی یاد کرد که تلاش‌های ناامیدانه یک معلم برای تأمین معاش مدرسه‌اش را به تصویر می‌کشد.

این نشریه آنلاین نوشت: آخرین فیلم مجید مجیدی، کارگردان پیشکسوت، با بازی عالی محمد رحیمی بازیگر نقش اصلی، تکمیل شده است.

کامبولی کمبل منتقد ورایتی افزوده است: «غذای نیمروز» درباره هنر آشپزی نیست، اما تا حدی درباره آداب غذا خوردن است، آدابی که با کمبود، ارزشمندتر می‌شوند. اما فراتر از آن، فیلم جدید مجید مجیدی، درباره حق داشتن غذا است، مبارزه‌ای طاقت‌فرسا برای یافتن و تهیه آن در غیاب مراقبت‌های دولتی. این فیلم که در روستای گورانکش ایران، واقع در منطقه‌ای خشک و به ظاهر نامساعد، ساخته شده‌است، داستان معلم مدرسه داوود سولان (محمد رحیمی) را دنبال می‌کند که اگرچه از وزارت آموزش و پرورش حقوق می‌گیرد، اما چرخاندن مدرسه از طریق بودجه خصوصی تأمین می‌شود و وقتی نیکوکاری که به او کمک می‌کرد، فوت می‌کند، وقفه در تأمین غذا، کل مدرسه را به خطر می‌اندازد؛ بدون ناهار، بچه‌ها دیگر به مدرسه نمی‌آیند و این موجب می شود تا مدرسه پس از ۲ هفته تعطیل شود.

این منتقد در ادامه می‌نویسد: سخت است که تحت تأثیر اقدامات ناامیدانه‌ای که سولان برای باز نگه داشتن مدرسه‌اش انجام می‌دهد، قرار نگیرید؛ او اجاره خانه‌اش را صرف غذا می‌کند و شب‌ها به قاچاق و فروش سوخت می‌پردازد تا بتواند مدرسه را باز نگه دارد. عزم او برای باز نگه داشتن مدرسه با برخی سوال‌های اخلاقی همراه است و این همان چیزی است که «غذای نیمروز» را جالب‌تر و پرمخاطره‌تر از حد انتظار می‌کند. آیا کودکان روستاهای دیگر را در کلاسش بپذیرد و آیا مادرش را برای پذیرایی از مهمانان به قیمت احتمالی غذای بچه‌ها، سرزنش کند؟

بازی رحیمی و کاوش صبورانه مجیدی در واکنش‌های او، بیشتر رمزگشایی ایده‌آل‌گرایانه برای نمایش آرزوی کارگردان برای جهانی انسانی است و طرح این سوال که چه مقدار از کاری که او انجام می‌دهد خیریه است و چه مقدار از آن برای حقوق تضمین شده؟

منتقد با تحسین رویکرد خویشتن‌دارانه و ناتورالیستی مجیدی و مبهم نگه داشتن عمدی نیات سولان - فراتر از تمایل او به باز نگه داشتن مدرسه - مطالعه در این شخصیت جذاب را به عنوان مردی صادق اما عمیقاً متناقض و از همه مهم‌تر، ناامید، از نکات برجسته فیلم می‌داند که تأثیر بسیار خوبی به جای می‌گذارد. اینجاست که خشم «غذای نیمروز» ظاهر می‌شود، ناامیدی ذاتی از اینکه چگونه بسیاری از مؤسسه‌ها به طور مداوم در گرفتن ساده‌ترین تصمیم در جهان شکست می‌خورند؛ تأمین نیازهای مردم.

در همین حال سبک فیلمبرداری بی‌طرفانه‌ مجیدی، واقعیت سردی را که سولان سعی در عبور از آن دارد، برجسته می‌کند و هرگونه نشانه‌ای از آموزش بالقوه را از بین می‌برد. در هر عمل خوبی که او انجام می‌دهد، نوعی عمل‌گرایی نهفته است که می‌تواند کمی بی‌رحمانه به نظر برسد. اما در نهایت لحظاتی از لطف و رحمت مانع می شوند تا فیلم به یک ماجرای تلخ بدل شود؛ بازرس، با وجود سخت‌گیری ظاهری‌اش و سهل‌انگاری آشکار هیئت مدیره، نیکوکاری سولان را می‌بیند و تصمیم می‌گیرد تا جایی که می‌تواند کمک کند و سرانجام در فیلمی که ابتدا به نظر می‌رسد بر مبنای سادگی اخلاقی بنا شده، در نهایت هیچ پاسخ آسانی وجود ندارد.

فیلمی که پتانسیل موفقیت در سینمای هنری را دارد

اسکرین دیلی نیز از فیلم «غذای نیمروز» به عنوان یک فیلم جذاب و به‌موقع یاد کرده است.

الیزابت کِر منتقد این سایت با تأکید بر بازی ظریف محمد رحیمی، از فیلم به عنوان یک اثر قوی در بخش رقابتی بوسان یاد کرده و می‌نویسد: مجیدی با اشاره به زندگی سخت مردم اطراف چابهار، دوربینش را روی چیزهای پیش پا افتاده تنظیم می‌کند و خشمش را در روایت جاری می‌سازد و در نهایت می‌پرسد: آیا هدف، وسیله را توجیه می‌کند؟

فیلم «غذای نیمروز» که اولین نمایش جهانی خود را در بخش مسابقه بوسان تجربه می‌کند، فیلمی به‌روز است اما در عین حال به دلیل انتقاد ظریفش از سیستم‌ها و ساختارهایی که چیزی به سادگی کلاس علوم را به چنین تلاشی تبدیل می‌کنند، جاودانه است. مجیدی با جشنواره‌ها و جوایز بیگانه نیست و اولین فیلمساز ایرانی بود که با فیلم «بچه‌های آسمان» در سال ۱۹۹۷ نامزد جایزه اسکار شد. این فیلم توسط کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان ایران (IIDCYA) تهیه شده که تولید کننده این فیلم هم است.

در ادامه آمده است: این فیلم که با بازی ظریف، بی‌سروصدا و دیوانه‌وار محمد رحیمی همراه شده است، ریتم عمدی معمول سینمای ایران و گره‌ای اخلاقی و اجتماعی را که شخصیت‌ها باید از هم باز کنند، در خود جای داده است. فیلم «غذای نیمروز» که با تصاویر دلگیر و زیبا توسط فیلمبردار (و نویسنده همکار) هومن بهمنش، صیقل داده شده، جذاب و به طرز زیبایی به تصویر کشیده شده است، پس از یک حضور خوب در جشنواره‌ها، پتانسیل موفقیت در سینمای هنری را دارد.

مدرسه‌های همسایه به دلیل کاهش ثبت‌نام در حال تعطیل شدن هستند و داوود برای خرید خانه‌اش به حقوق ثابت متکی است و از همین رو همراه مادرش به مدرسه نقل مکان و او را مجبور می‌کند تا راهی برای تأمین مالی برنامه ناهار به تنهایی پیدا کند. همانطور که مجیدی لایه‌های شخصیت داوود را کنار می‌زند، متوجه می‌شویم که او یک قهرمان کاملاً انسانی و دارای نقص است و درام فیلم از این سوال سرچشمه می‌گیرد که آیا داوود آنقدر خوب هست که خود را از آستانه فروپاشی اخلاقی نجات دهد یا خیر.

این فیلم نمایش زیبایی از ناامیدی است که هم‌زمان به همان اندازه رسا حرفش را می‌زند.

«غذای نیمروز» نمایش بدبختی نیست، داستان انسانیت است

در نقد دیگری که در فیلم وردیکت منتشر شده است، از «غذای نیمروز» اولین فیلم مجید مجیدی پس از ۶ سال، به عنوان فیلمی درخشان یاد شده که با بازی خیره‌کننده محمد رحیمی در نقش یک معلم مدرسه با تضاد اخلاقی شکل گرفته است.

کلارنس تسوی منتقد این سایت می‌نویسد: در یازدهمین فیلم بلند مجید مجیدی، یک معلم مدرسه روستایی، در حالی که نیازهای متفاوت شاگردان کم‌سن خود را زیر سوال می‌برد، اخلاق و سلامت عقل خود را از دست می‌دهد. این درام تأثیرگذار این کارگردان ایرانی، آتشی سوزان از غرور اخلاقی است که در دل فقر و بوروکراسی آشکار می‌شود. مجیدی که پس از ۶ سال دوری از سینما به فیلمسازی بازگشته، هیچ یک از مهارت‌های خود را در پرداختن به واقعیت‌های سخت روز از دست نداده است. این کارگردان با همکاری هومن بهمنش که فیلمبردار این فیلم نیز بود، داستان را در دل تکه‌هایی از بدبینی خزنده پیش می‌برد.

وی می‌افزاید: با وجود زمان بیش از 2 ساعت و نیمه‌اش، «غذای نیمروز» همچنان جذاب است، چرا که رویکرد مطمئن مجیدی به آرامی درک سولان را از خوبی خودش و مبارزه‌اش برای غلبه بر معضلات اخلاقی بسیاری که پیش رویش قرار می‌گیرد، آشکار می‌کند. با این حال، آنچه واقعاً فیلم را به جلو می‌راند، رحیمی است که در نقش نیکوکار نگون‌بختی که مجبور است برای بقای خود کارهای بدی انجام دهد، بازی خیره‌کننده‌ای ارائه می‌کند. این بازیگر غیرحرفه‌ای، تحت حمایت مجیدی به وضوح دگرگونی تدریجی شخصیتش را از یک معلم سخاوتمند و خوش‌خلق به سایه‌ای خشن و ژولیده از خود سابقش به تصویر می‌کشد.

اما «غذای نیمروز» را به سختی می‌توان صرفاً به نمایش بدبختی متهم کرد. حتی در فیلمی که به بررسی سایه‌های خاکستری در اخلاق انسانی می‌پردازد، مجیدیِ همیشه انسان‌گرا موفق می‌شود لحظات وجدآور رنگ‌های انفجاری و شادی بی‌حد و حصر را به تصویر بکشد. در میان زیبایی خشن غبارآلودترین مناظر، مردم و به ویژه کودکانی را می‌بینیم که با لباس‌های ساده و روشن، برای زنده ماندن تلاش می‌کنند. مجیدی با همکاری تدوینگرش مهیار بهمنش، مجموعه‌ای از تکنیک‌های بصری را برای پیشبرد روایت به کار می‌گیرد، از نماهای هوایی ردیابی شخصیت‌ها که در سرزمین‌های بی‌رحم سفر می‌کنند گرفته تا مونتاژهای سریع از غذایی که برای بچه‌های مدرسه آماده می‌شود. سبک بصری متنوع، چیزی را که شاید در «غذای نیمروز» محوریت دارد، منعکس می‌کند؛ اینکه زندگی هرگز ساده نیست و راه‌های بیشتری برای انسان بودن، چه جایزالخطا و چه غیر از آن، وجود دارد.